DiliPost.com –Tribunál Judisial Primeira Instansia Dili, Tersa-Feira (21/07) ne’e , realiza julgamentu ba krime Burla Agravadu, ne’ebé deskonfia komete husi eis Vise-Ministru Negosiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK), ho inisial JdS.
Eis MNEK ne’e tenke hatan iha tribunal tanba iha indikasaun forti komete kazu Burla Agravadu durante nia mandatu hahu husi tinan 2020 to’o 2023.
Kazu refere Indisiu sufisiente autus katak, iha tinan 2020, ofendidu BL koñese arguidu liu husi nia alin RLG ne’ebe koñese di’ak Sr. ASdC, tanba Sr. ASdC hanesan Asesor no mós partidu ida (KHUNTO) hamutuk ho arguidu hodi fo hatene ba nia atu sai Embaixador.
Iha loron 27 fulan Jullu tinan 2020, testemuña RLG, fo hatene ba ofendidu atu prepara nia Curiculum Vitae/CV hamutuk ho osan $ 5 000,00 atu lori ba entrega iha arguidu nia servisu fatin, MNEC, Pantai Kelapa, Dili.
Nune’e loron 30 fulan Jullu tinan 2020, ofendidu ba halo levantamentu osan ho montante $ 5 000,00 iha Banku BNCTL atu lori ba entrega iha arguidu tuir promesa ne’ebé iha.
Aliende ne’e loron 30 fulan Jullu tinan 2020, por volta 14h00, fatin eis Vise-Ministru MNEC, Dili, ofendidu BL hamutuk ho testemuna RLG no AdSC entrega osan $ 5 000.00 ba iha arguidu.
Ofendidu entrega osan ba iha arguidu, tanba arguidu promesa ba nia atu asumi kanar nu’udar Embaixador, maibé defaktu hanesan bosok de’it.
Konsekuensia husi arguidu nia hahalok ne’e, halo ofendidu lakon nia osan ho montante $ 5 000,00.
Arguidu hatene katak bainhira ba bosok ema hodi hetan ema nia osan ne’e halo ema lakon nia osan, maibé arguidu halo nafatin.
Arguidu halo krime ho livre, deliberada, konsentemente no hatene katak hahalok ne’e proibidu no hetan pena tuir lei.
Tan ne’e konsidera arguidu hanesan autor material ba krime burla agravada pe part. 267 nº 1 al.a kodigu penál.
Hatan ba akuzasaun ne’e arguidu JdS deklara katak Ministériu Públiku duun ba arguidu ne’e balun loos no balun sala tanba vitima sira ne’e arguidu la koñese no koñese de’it mak Asesor Ministériu Agrikultura ho inisial AdSC. Iha tinan 2021 ne’e liu husi testamuña RLG, atu sai Asesor, maibé inisial AdSC ne’e hanesan Asesor iha Ministériu Agrikultura.
Arguidu haktuir , kona-ba vitima entrega osan arguidu la hatene, tanba entre sira mak hatene malu, tanba vitima foti osan atu entrega ba arguidu ne’e, arguidu la iha koñesimentu.
Arguidu esplika, iha dia 30 de Jullu 2020, iha fatin MNEK, dehan sira entrega osan ho $5 mill ne’e la loos, tanba arguidu la simu osan no hasoru sira mós dala ida de’it, maibé ko’alia asuntu seluk.
Arguidu hatutan, testamuña RLG ho AdSC halo karta ba iha Ministériu Negosiu Estranjeiru atu lori investor mai iha Timor-Leste, maibé kona-ba osan ne’e arguidu la hatene, iha momentu ne’e arguidu JdS hanesan Vise-Ministru Negosiu Estranjeiru No Kooperasaun, husi tinan 2020 to’o 2023.
Arguidu informa, durante ne’e arguidu, testamuña no Asesor Ministériu Agrikultura AdSC, sira la tuur hamutuk hodi ko’alia kona ba, atu sai Embaixador, tanba dala barak Asesor ne’e lori arguidu nia naran ba empresta osan, to’o ema feen ho laen ba to’o iha arguidu nia uma, kazu hanesan ne’e akontese dala rua no tolu ona, no kazu ida ne’e mak foin vitima ba keixa arguidu.
Arguidu deklara, sira mai ne’e dehan, atu haruka Vise-Ministru Kooperasaun no Negosiu Estranjeiru atu halo karta ida, tanba iha investor husi China atu halo investimentu iha rai-laran maibé to’o agora seidauk mai.
Lezadu BL deklara, problema ne’e kona-ba osan $5 mill, tanba informasaun hosi Asesor Ministériu Agrikultura ho inisial AdSC mak nu’udar mata dalan, nune’e nia hato’o informasaun ba testamuña RLG katak, presiza ema ida atu sai Embaixador iha rai liur, maibé kona-ba fatin ne’e sira la identifika nune’e lezadu la hatene.
Lezadu, esplika, iha 27 de Jullu 2020 A kontaktu ba lezadu nia alin liu hosi telfone no dehan atu hatama nia CV, iha momentu kontaktu no prepara mós osan $5 mill, nune’e lezadu halo CV, hodi lori ba MNEK hasoru arguidu JdS nia motorista, tanba motorista ne’e AdSC nia oan mane, atu ba entrega ba iha Vise-Ministru, entrega tiha CV iha loron Sabdu AdSC liu hosi telfone dehan, alin bele ga lae segunda tenke entrega ona osan iha dia 30 de Jullu 2020, entaun lezadu dehan katak segunda dader labele tanba lezadu sei ba Banku no antrian.
Lezadu dehan, lezadu ba banku BNCTL mandarin besik meiudia mak foti tanba ema barak entaun atrian, no to’o tuku rua mak AdSC ho nia kareta Pajero metan, tula lezadu nia alin ba MNEK, depois to’o iha ne’ebá sira nain-tolu, ba arguidu JdS nia fatin, to’o iha odamatan osan entrega ba AdSC hodi entrega ba arguidu JdS, maibé lezadu ho nia alin hein iha li’ur.
Lezadu dehan, liu tiha minitu lima (5) mak AdSC sai mai no Vise-Ministru JdS sai mai, hodi hato’o katak ita-boot hein de’it, ita boot sei ba Embaixador iha rai li’ur no hein kontaktu sira, maibé hein to’o iha 2023 la iha kontaktu, maibé la iha rezultadu.
Lezadu deklara, kada fulan lezadu sempre ba konfirma iha AdSC, dala ruma direita ba iha AdSC nia uma, no la iha rezultadu nafatin, entaun AdSC fo hatene katak nia sei fo hatene ba arguidu JdS atu fo fila lezadu nia osan, maibé to’o agora la fo nafatin, no to’o iha tinan 2023, lezadu b aprezenta keixa iha Ministériu Públiku, tanba osan ne’e lezadu kreditu iha Banku no hetan mós presaun hosi familia.
Aleinde Sasin RLG deklara, sasin RLG ho AdSC hanesan kolega servisu, tanba nia servisu hanesan Asesor iha Ministériu Agrikultor, AdSC fo hatene, ba sasin katak, kargu ne’ebé mak tau nia ba iha pozisaun balun mak hanesan iha Embaixador ou adidu, nune’e AdSC hateten ba sasin katak se iha maun ga kolega iha hakarak sai Embaixador ka adidu ruma bele hateten sasin.
Tan ne’e hosi konversa ida ne’e mak sasin fo hatene ba nia maun ka lezadu, ko’alia dehan maun hakarak ba Embaixador kolega ida fasilita naran AdSC ne’e hakarak fasilita maibé lori ho osan, ho osan $5 mill, lori kedas ho CV no osan, osan mak tenke lori uluk ba, nune’e sasin ho lezadu lori uluk osan ba mak sasin ho lezadu halo lori ba entrega direitamente ba iha arguidu JdS nia fatin iha MNEK andar leten.
Sasin dehan, sira nain-tolu (3) to’o iha MNEK no sira nain-tolu (3) tama hotu ba iha fatin Gabinete, no osan ne’e iha lezadu nia pasta mak entrega ba AdSC, AdSC entrega ba arguidu, antes atu entrega osan ne’e AdSC la dehan buat ida, ba sasin no lezadu, maibé AdSC dehan ba arguidu katak sasan mak ne’e, no bainhira entrega hotu sasin no lezadu fila ona, pois mak arguidu JdS simu osan ne’e la dehan buat ida, nune’e sasin ho lezadu sai fila liu ba uma no AdSC mak ko’alia sasin katak hein de’it rezultadu.
Sasin esplika, AdSC mak sai matadalan tanba simu orientasaun hosi Vise-Ministru Negosiu Estranjeiru No Kooperasaun, JdS iha Oitavu Governu nia.
Hafoin rona tiha deklarasaun sira ne’e Tribunal deside muda ba loron 16 fulan Setembru ho oras 15:00 hodi rona AdSC nia deklarasaun.
Iha audensia Julgamentu ne’e prezide, hosi kolektiva, Argentino Nunes, Ivan Patrecenio no Estajiaria nain-ida, Ministériu Públiku reprezenta Prokurador, Nelson Magno no arguidu hetan asistensia legal hosi advogadu privadu, Ismael da Asunçao.
Jornalista : Octaviana Costa
