Projetu Estrada Betano–Natarbora Hahú, Governu Promete Hadi’a Moris Povu Rurál

Ekonomia, Nasional519 Views
banner 468x60

Dílipost.com, Loron 8 Marsu 2026 —Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão konsidera Projetu Rehabilitasaun Estrada hosi Betano munisípiu Manufahi bá Natarbora munisípiu Mantuto hanesan responsabilidade IX Governu Konstitusionál nian ne’ebé tenke halo duni bá povu ne’ebé sai erói loloos bá independénsia nasaun ne’e nian.

Primeiru-Ministru hato’o konsiderasaun ne’e iha ámbitu lansamentu Projetu Rehabilitasaun Estrada hosi Betano munisípiu Manufahi bá Natarbora munisípiu Mantuto ne’ebé hala’o iha resintu Eskola Colégio São Miguel Arcanjo (COSAMAR), Same, domingu (08/03/2026).

banner 336x280

“Halo serimónia hanesan ne’e la’ós atu temi ema ida nia naran ka Governu ida nia naran maibé atu fó lembra bá Timor tomak katak iha fulan-maiu 2026 Timor-Leste kompleta tinan-24 ukun an. Tanba ida-ne’e maka ita tenke haree iha tinan-24 ne’e ita halo ona saida atu responde bá mehi bo’ot bei-ala sira nian. Mehi ne’e mak moris di’ak povu nian. Ida-ne’e responsabilidade Governu nian atu halo,” PM Xanana hateten.

Líder nasionál ne’e kontente tebtebes tanba haree maun-alin mane sira ho bin alin feto sira ne’ebé mai iha-ne’e atu fó lembra bá membru Governu sira tomak no ema hotu-hotu ne’ebé servisu iha Governu katak la haluha sira-nia sakrifísiu.

“Imi-nia terus maka hodi ita manán ukun-an ne’e, imi terus durante tinan-24 ita manán tiha funu, imi mak erói loloos. Imi mak hatutan ba ami atu tau iha ulun kona-bá interese povu no bá rai ida-ne’e nian,” Xefe Governu repete bebeik lia-fuan ne’e.

Povu ne’ebé halo funu durante tinan-24 nia laran, terus ho susar oioin maka hodi manán no ohin loron iha ona ukun an nia laran, ema hotu-hotu ne’ebé servisu iha Estadu tenke tau iha ulun katak, sé la’ós ferik ho katuas sira maka TL ohin loron la hamrik hanesan nasaun ida iha mundu nia matan.

Ne’e fó lembra katak osan ne’ebé Estadu ne’e iha, povu ne’e mak manán ho ruin no rán, osan ne’e tenke gasta ho di’ak atu hadi’a povu nia moris.

PM Xanana repete tán katak, ukun an la’ós hetan de’it bandeira ida, la’ós hetan Hino Nasionál, Parlamentu, Governu no Justisa, maibé nu’udár instituisaun Estadu tenke haka’as an kaer metin bei-ala sira-nia mehi.

Husu bá estudante sira atu estuda didi’ak tanba futuru rai ida-ne’e nian iha sira-nia liman, joven sira mós tenke aprende hosi sala ne’ebé ukun na’in sira halo daudaun atu hadi’a hanoin, nune’e bainhira jerasaun tuan sira liu hotu ona joven sira mak kaer Timor nia destinu no hadi’a di’ak-liu rai Timor Lorosa’e.

Xefe Governu sita Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu Nasionál (PEDN) aprovadu iha Parlamentu Nasionál (PN) iha tinan 2011-2030 ne’ebé tau infraestrutura bázika nu’udár baze no alirsese atu povu bele moris di’ak. Tanba ne’e iha ukun an tinan 24 ne’e Governu iha obrigasaun atu haree saida mak halo tiha ona.

Ministru Obras Públikas, Samuel Marçal fó esperansa katak, ho asinatura kontratu bá Projetu Rehabilitasaun Estrada liga Postu Administrativu Betano bá Fatuberliu no Natabora sei fasilita di’ak-liu tán populasaun hodi bele movimentu ho livre liu-liu korre povu hosi izolamentu.

“Estrada ne’e halo atu fasilita ita-nia movimentu entre postu bá postu no munisípiu bá munisípiu. Estrada ne’e atu fasilita komunidade bele lori sira-nia produtu lokál bá merkadu ho fásil. Bainhira estrada di’ak selu kareta menus, modo baratu no ema sei sosa barak. Hosi ne’e sei motiva liu-tán agrikultór sira atu prodús barak liu-tán,” Ministru Samuel esplika.

Projetu ne’e Ministru Obras Públikas ezekuta bazeia bá orientasaun hosi Primeiru-Ministru ne’ebé husu atu tau atensaun másimu bá estrada sira ne’e hotu liu-liu estrada rurál. Tanba ne’e, Samuel Marçal relata katak, iha tinan 2025 no 2026 Ministériu Obras Públikas halo ona estrada lubuk ida.

Ministru ne’e husu Manufahi-oan hotu atu fó apoiu tomak no labele halo impedimentu bá dezenvolvimentu liu-liu projetu estrada ne’e.

Nune’e mós Prezidente Autoridade Munisípiu Manufahi, Luís Marçal da Costa Tavares lori povu Manufahi nia naran hato’o agradese wa’in bá IX Governu Konstitusionál ne’ebé lidera hosi Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão tanba bele fó tán oportunidade atu halo dezenvolvimentu bá povu iha munisípiu ne’e.

Povu nia ejizénsia mak infraestrutura bázika, laiha buat di’ak ne’ebé povu atu oferese bá Governu maibé nu’udár Autoridade no povu sei kontribui de’it bá estabilidade.

“Hanesan povu no autoridade ami oferese maka unidade no estabilidade. Tanba ho unidade ne’e mak dezenvolvimentu bele la’o no tama mai to’o ami nia munisípiu,” Luís Marçal da Costa Tavares deklara.

Projetu Reabilitasaun Estrada Hosi Betano bá Natarbora sei konstrui hosi empreza tolu mak hanesan empreza Linated Unipessoal Lda Timor-Leste sei responsabiliza pakote III hosi KM 15+000 to’o 22+500 ho orsamentu $3,767483.31 durante fulan 12, empreza Lizi Construction Unipessoal, Lda Timor-Leste sei responsabiliza arteriál A14 pakote IV ho orsamentu $3,669,237.29 durante fulan 12 no empreza Tinolina Unipessoal, Lda Timor-Leste responsabiliza pakote V KM 30+000 to’o 38+657.39 ho orsamentu $4,705,409.39 durante fulan 12.

Politika IX Governu Konstitusionál bá rehabilitasaun estrada rurál sira ho objetivu prinsipál maka hadi’a asesu transporte atu ema iha área rurál bele la’o bá merkadu, ospitál no eskola fásil-liu. Hamenus izolamentu, estrada di’ak ajuda suku no aldeia sira ne’ebé do’ok atu liga ho sidade no sentru ekonomia.

Haforsa ekonomia lokál, agrikultór sira bele lori sira-nia produtu bá merkadu fásil-liu, hodi hasa’e rendimentu família. Apoia servisu públiku, ambulánsia, profesór no servisu governu sira bele asesu bá komunidade ho fásil. Dezenvolve área rurál, Rehabilitasaun estrada ajuda promove dezenvolvimentu hanesan turizmu, negósiu ki’ik no infraestrutura seluk.

Polítika ida-ne’e importante tebes atu hasa’e moris di’ak bá populasaun rurál no hamosu dezenvolvimentu ekonómiku iha rai-laran.

 

Jornalista : Julia Rego

banner 336x280

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *