Partisipa Festival Garma; PM Xanana Fiar Tradisaun Importante Hametin Identidade Povu

banner 468x60

DiliPost.com – Atu respeitu bá kultura, fiar no tradisaun importante para hametin identidade Povu nian.

Iha atividade Festivál ho tema “Hamutuk” Primeiru Ministru (PM) Xanana Gusmao relata festivál ne’e fó espasu bá povu Aboriginal, liuliu Yolngu, atu hatudu no hametin sira-nia identidade, espiritualidade, kultura no tradisaun.

banner 336x280

Iha partisipasaun ne’e Xefi Governu Timor Leste direitamente hare eventu
anuál ida ne’ebé halibur ema barak hosi komunidade Aboriginal no parte seluk husi Austrália no mundu.

“Mai iha Garma Festivál 2026 tanba aboríjin sira hosi Yolngu mak bolu. Sira realiza festivál ne’e tinan-tinan, ho partisipasaun ema barak tebes. Primeira véz mak sira bolu ha’u. Festivál Garma tinan 2026 nia tema maka ‘Hamutuk’, ne’ebé ha’u impresionadu tebes tanba sira loke konferénsia ne’ebé ema hotu bele ko’alia,” espresa PM Xanana iha Gulkula-Australia Domingu (02/08).

Xefi Governu ne’e dehan buat ne’ebé impressiona liu mak maneira povu Aboriginal sira fó importánsia bá espiritualidade, tradisaun no kultura, liuhosi valorizasaun bá sira-nia pasadu nu’udár abut no hun bá dezenvolvimentu iha tempu agora.

“Sira sempre dehan pasadu ne’e maka povu nia abut, ninia hun. Sira kaer ida-ne’e hodi dezenvolve nafatin, hodi iha momentu atuál sira bele prepara an, nune’e rai-na’in rasik bele kaer dezenvolvimentu bá sira-nia an rasik no bá rai-ne’e,”haktuir PM.

Nia mós subliña katak respeitu bá kultura, fiar no tradisaun importante atu hametin unidade no identidade povu.

“Ha’u sempre dehan ita iha Timor étnia 30-resin. Maromak aas liu, maibé ita-nia kultura, fiar no tradisaun ita tenke respeita nafatin hodi hametin unidade espirituál iha povu Timor-Leste nia le’et. Nune’e mós hanesan saida mak sira halo daudaun iha ne’e,” tenik nia.

PM Xanana refere bá intervensaun Ministru Edukasaun Austrália iha festivál ne’e, ne’ebé ko’alia kona-bá nesesidade atu fó oportunidade liután bá labarik Aboriginal sira, atu la’ós de’it konsidera sira nu’udár na’in bá rai, maibé mós bele sai autór iha prosesu dezenvolvimentu Austrália.

Tuir PM Xanana, Festivál Garma mós importante tanba fó hanoin bá jerasaun foun atu labele haluha sira-nia hun no abut, maski mundu kontinua moderniza an.

“Ita haree festividade ida-ne’e fó lembra nafatin bá labarik sira katak nunka bele haluha ó-nia hun, ó-nia abut. Ita iha Timor mós sofre hela buat ida-ne’e. Joven sira agora foka de’it bá média sosiál, no bainhira lakon relasaun entre prezente ho pasadu, sira bele lakon mós sira-nia orijen,” PM alerta.

Xefi governu mos aproveita oportunidade iha festivál ne’e atu fahe hanoin kona-bá ligasaun entre Timor-Leste ho komunidade Aboriginal iha Austrália, liuliu liuhosi tasi, istória no natureza.

“Buat ida ne’ebé ha’u temi bá sira, saida mak liga ita Timor ho sira ne’e maka tasi. Sira mós iha istória barak kona-bá lafaek. Ha’u oferese estatua lafaek bá sira. Sira hotu kontente. Ha’u mós konta kona-bá ita-nia biodiversidade, ita troka hanoin bá malu,” hateten Xanana.

PM mós vizita biblioteka no observa atividade arte no kultura iha komunidade Aboriginal.

Atividade sira ne’e iha paralelu ho esforsu Timor-Leste nian atu prezerva no promove kultura lokál.

Beleza no rikeza kulturál ida-idak depende mós bá ema sira ne’ebé hela iha rai ne’e atu hatene hanoin no sai autór di’ak iha dezenvolvimentu nasaun.

Iha okaziaun ne’e, PM Xanana apela bá Timoroan sira, liuliu jovem ne’ebé hetan oportunidade edukasaun aas, atu la haree de’it bá mundu li’ur, maibé mós iha konsiénsia kona-bá rai no identidade rasik.

“Timoroan sira ne’ebé hasai kursu bo’ot iha universidade labele haree de’it bá mundu, maibé tenke sente katak ha’u moris iha rai ne’e. Jerasaun hosi avo sira uluk, maski barak lahatene lee no hakerek, sira hatene moris iha tradisaun nia laran, fiar, rai no lulik sira-nia mahon,” PM Xanana apela.

Festivál Garma konsidera nu’udár eventu kulturál importante ida iha Territóriu Norte Austrália, ne’ebé fó espasu bá komunidade Aboriginal atu fahe kultura, arte, múzika, istória no perspetiva kona-bá futuru. (media- GPM/aza)

 

 

 

 

 

 

 

banner 336x280

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *