Joventude Leosibe Hakiak Ikan ho Esforsu Rasik, Maibé Falta Bee Ameasa Atividade

Ekonomia, Nasional158 Views
banner 468x60

Dílipostnews.com, 05 Outobru 2026 —Esperansa joven sira iha Asosiasaun Leosibe atu dezenvolve atividade hakiak ikan sai hasoru obstákulu boot tanba sistema irigasaun iha Maliana 1 la funsiona durante fulan rua. Falta bee halo kolam lima maran no ikan sira mate, ne’ebé afeta diretamente rendimentu no sustentabilidade atividade ekonomia grupu joven sira iha Suku Ritabou, Postu Administrativu Maliana, Munisípiu Bobonaro.

Membru Asosiasaun Leosibe, Agosto Caetano de Jesus, hatete katak asosiasaun ne’e harii hosi inisiativa joven sira ne’ebé hakarak kria atividade ekonomia rasik no la hein de’it apoiu hosi Governu.

banner 336x280

“Harii grupu ne’e inisiativa hosi ami joven sira, tanba joven sira tenke kriativu. Tan ne’e ami joven sira tau hanoin hamutuk oinsá atu forma grupu ida no oinsá atu harii asosiasaun ida. Asosiasaun ne’e ami harii iha 26 Juñu 2025,” dehan Agosto ba jornalista sira iha Ritabou, Maliana.

Nia hatete, atividade hakiak ikan hahú ho esperansa atu sai fonte rendimentu ba membru sira. Maibé, problema bee ne’ebé mosu depois sai ameasa ba atividade ne’e.

Furante fulan Agostu to’o Setembru 2026, bee hosi sistema irigasaun Maliana 1 la tama ba kolam sira. Kondisaun ne’e halo kolam lima ne’ebé iha ikan sai maran no ikan mate tanba falta bee no oksijéniu.

 

“Antes bee seidauk sai problema, atividade hakiak ikan iha Asosiasaun Leosibe la’o di’ak tanba bee hosi mota kontinua tama ba kolam. Maibé bainhira bee la mai durante fulan rua, kolam lima sai maran no ikan sira mate tanba falta bee no oksijéniu,” nia esplika.

Asosiasaun ne’e tenta buka alternativa atu salva ikan sira, inklui uza oksijéniu elétriku ba tanke tolu. Maibé, esforsu ne’e seidauk konsege rezolve problema tanba disponibilidade bee nafatin menus.

Kondisaun ne’e halo grupu joven sira hasoru lakon. Agosto hatete katak grupu hahú hakiak ikan ho kuantidade besik 10.000 ikan, maibé tanba problema bee, ikan mate kuaze 5 pursentu.

Nia mós hatete katak agora dadaun sira tenke uza oksijéniu atu ajuda mantein ikan sira ne’ebé sei hela, enkuantu bee iha kolam laran la konsege troka ho frekuénsia.

 

“Agora dadaun ne’e ami uza oksijéniu hodi tahan ikan. Bee ne’ebé iha kolam laran la iha atu troka, no durante ne’e problema bee la iha ona besik fulan lima,” nia dehan.

Atividade hakiak ikan ne’e la’ós de’it kona-ba osan, maibé mós kona-ba esforsu joven sira atu kria oportunidade ba sira-nia an no kontribui ba ekonomia lokal.

“Nu’udar joven, ami la hein Governu mak fó buat hotu, maibé ami tenke prepara ami-nia an hodi kria kampu ba ami-nia an rasik,” nia hatete.

Ikan ne’ebé sira hakiak normalmente fa’an ba konsumidór sira diretamente iha fatin. Folin venda mak besik US$5 kada kilogram. Osan hosi venda ikan sira tau fila fali ba atividade asosiasaun, inklui sosa hahán ikan no nesesidade seluk ba reabilitasaun kolam.

“Ami fa’an kilo ida US$5.00. Rendimentu ne’ebé ami hetan ami hatama fila fali ba ami-nia cash hodi sosa hahán ikan no buat sira ne’ebé ami presiza. Iha mós gastu ba reabilitasaun kolam, hanesan rai-henek no semente. Ami nia membru sira servisu voluntáriu de’it, ami la simu osan, tanba ami hakarak halo asosiasaun ne’e lao ho di’ak,” nia dehan.

Asosiasaun Leosibe hetan apoiu hosi Ministériu Juventude, Desportu, Arte no Kultura (MJDAK), NGO ba Futuru no instituisaun seluk, inklui Sentru Juventude Maliana.

Maibé, ba grupu ne’e, infraestrutura bee nafatin sai nesesidade prinsipál tanba atividade hakiak ikan depende diretamente ba bee ne’ebé sufisiente no kontínua.

 

Diretór Ezekutivu Sentru Juventude Bobonaro (CJB), Alsino Lopes, afirma katak Sentru Juventude hahú nia atividade iha 2022 no servisu hamutuk ho Sekretaria Estadu Juventude no Desportu (SEJD) liuhosi programa Emprendedorismu Sosial Juventude Suku (ESJS).

Programa ne’e loke oportunidade ba jovem kriativu sira iha suku sira iha Munisípiu Bobonaro atu submete proposta atividade ekonomia.

Alsino dehan iha total proposta 65 ne’ebé joven sira submete. Depois halo prosesu avaliasaun hamutuk ho autoridade munisipál no ekipa Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta (MAPPF), grupu sira ne’ebé konsidera apropriadu hetan apoiu liuhosi programa ESJS.

“Husi grupu sira ne’e, juventude kriativu sira mai ho atividade oioin, hanesan agrikultura, pekuária no akuakultura. Entaun grupu sira ne’e ita haree ba sira-nia atividade no esperiénsia, depois ita fó apoiu tuir proposta ne’ebé sira submete mai iha Sentru Juventude,” Alsino hatete.

Programa ESJS kobre Postu Administrativu neen iha Bobonaro. Alsino hatete katak iha área rural balun iha grupu rua ka tolu, enkuantu atividade barak liu akontese iha Maliana tanba rezultadu avaliasaun hatudu progresu tuir objetivu programa.

Nia hatete katak Sentru Juventude sei kontinua buka parseiru, liuliu Governu, atu ajuda responde ba dezafiu ne’ebé jovem kriativu sira hasoru iha terenu.

“Hanoin Sentru Juventude hanesan responsavel ba jovem iha Bobonaro. Ami planu nafatin oinsá atu bele atinji jovem kriativu sira ne’ebé iha. Ami bele buka parseiru, liuliu ho Governu sira, tanba ezisténsia dezafiu no preokupasaun sira ne’e tenke sai parte hosi planu Sentru Juventude,” nia hatete.

Prezidente Autoridade Munisipál Maliana, Paulo Moniz Maia, hatete katak nia simu preokupasaun hosi jovem sira kona-ba falta bee ne’ebé afeta atividade hakiak ikan.

Nia konsidera jovem sira ne’ebé iha kreatividade hanesan parte importante ba dezenvolvimentu ekonomia iha Bobonaro.

“Kona-ba juventude sira-nia problema, nu’udar Prezidente Autoridade hau iha kompromisu ba kooperasaun di’ak ho juventude. Juventude ne’e hau la haree parte grupu A ka B, maibé hau haree povu Bobonaro, liuliu juventude ne’ebé iha kreatividade atu hakiak ikan,” Paulo dehan.

Nia mós fó apresiasaun ba jovem sira ne’ebé hakarak kria atividade rasik no uza sira-nia talentu atu kontribui ba dezenvolvimentu munisípiu.

“Nu’udar Prezidente Autoridade, hau agradese ba hau-nia juventude sira ne’ebé iha hanoin di’ak atu bele kontribui liuhosi sira-nia talentu no kreatividade. Ida ne’e bele kontribui ba ekonomia, liuliu ba dezenvolvimentu sustentavel ba futuru Munisípiu Bobonaro,” nia hatete.

Maibé, Paulo mós hatete katak problema falta bee bele sai boot liután iha fulan Novembru no Dezembru, bainhira kondisaun klimátika no disponibilidade bee afeta komunidade.

“Menus bee klaru menus duni. Karik bailoron to’o Novembru-Dezembru, se udan la tun, bee iha Maliana kuaze maran hotu. Agora bee ne’ebé komunidade uza mai hosi foho, no se bee foho mós menus, karik ne’e sai problema boot,” nia dehan.

Pam katak autoridade lokal la fasil atu rezolve problema bee ho maneira imediata, liuliu bainhira infraestrutura irigasaun rasik hetan estragu no iha hela prosesu reabilitasaun.

“Nu’udar Prezidente Autoridade, hau labele halo buat ida bainhira bee maran hotu. Hau labele dehan bee tenke dada hosi ne’ebá mai tanba ne’e la fasil atu atende urjentemente komunidade sira atu asesu ba bee, liuliu bee hemu. Bee hemu mós menus tanba kanu irigasaun Maliana I estraga no agora iha hela reabilitasaun,” nia konklui.

 

Jornalista: Anita Silva

banner 336x280

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *