Kuala Lumpur, (Dili Post.com) 25 Outubru 2025- Xefi Estadu José Ramos Horta, ne’ebé mós diplomata senior, nu’udar reflesaun pesoál, espresaun agradesimentu no enkorajamentu, relasionadu ho susesu Timor-Leste(TL) nian iha prosesu adezaun ba ASEAN (Asosiasaun Nasaun sira Sudeste Aziátiku).
Iha deklarasaun Prezidente Repúblika (PR) no Laureadu Nobel Pás, José Ramos Horta, reafirma ninia pozisaun ne’e iha entrevista eskluziva ho media nasional-Timor, ne’ebé hala’o iha Palásiu Prezidensiál, iha ámbitu selebrasaun adezaun Timor-Leste nian nu’udar membru ASEAN ba da-11 (24/10).
Nia hanoin hikas katak mehi TL nian atu adere ba ASEAN eziste ona dezde 1974, iha tempu ne’ebé nia sei tinan 25 no hasoru malu ho Adam Malik, diplomata senior no Ministru Negósiu Estranjeiru Indonézia nian iha tempu ne’ebá. Ida-ne’e hatudu katak ideia kona-ba integrasaun rejionál eziste kleur ona, molok Timor-Leste hetan ukun rasik an iha 20 Maiu 2002.
Karta ne’ebé Adam Malik hakerek iha momentu ne’ebá, dirije ba José Ramos-Horta, ne’ebé nu’udar figura xave ida iha movimentu independénsia Timor-Leste nian no futuru Prezidente Timor-Leste nian. Karta ne’e fornese perspetiva istórika importante kona-ba Indonézia nia postura diplomátika, iha tempu oituan molok Indonézia halo invazaun ba Timor-Leste iha Dezembru 1975.
Iha tinan 2011, bainhira Ramos-Horta asume knaar nu’udar Prezidente RDTL, nia haruka ofisialmente karta ho intensaun atu adere ba ASEAN. Maibé, nia admite katak, iha momentu ne’ebá, Timoroan barak mak laduun komprende ka konkorda ho nia, no mós nasaun membru ASEAN barak la aseita kedan intensaun ne’e.
Iha tinan ne’ebé hanesan, Prezidente Horta fó rekoñesimentu espesiál ba Prezidente Susilo Bambang Yudhoyono, “SBY” (2004-2014), ne’ebé fó apoiu ba intensaun Timor-Leste nian atu adere. Apoiu husi Indonézia, nu’udar paíz viziñu ne’ebé boot liu, kaer papél importante iha prosesu ne’e.
Aliende ne’e Prezidente Horta hato’o ninia apresiasaun klean no agradesimentu ba líder no ofisiál ASEAN nian sira, tantu sira ne’ebé atuál no mós uluk.
Nia mós agradese ba líder Timoroan hotu, iha pasadu no prezente, inklui Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, ne’ebé ativu hodi promove adezaun Timor-Leste nian ba ASEAN iha tinan rua ikus ne’e.
Jornalista : Azacsi Quintão
