DiliPost.com – Governu liu husi ninia sanak Konsellu Imprensa (KI) kontinua hatudu kompromisiu no atensaun ba dezenvolvimentu mídia iha Timor-Leste.
Liu husi KI ne’ebe dadaun ne’e realiza formasaun durante loron tolu ba jornalista nain 28 husi media Nasional, lokal no kompostu husi Radio komunidade Munisipiu sira kona-ba Data Journalism.
Entertantu Jornalista sira nee husi media www.mediamudansa.com, Jornál Timor Post, GMN, Radio Lorico Lian, TATOLI.IP,
www.sapnewstl.com,www.mediademocracia.com,www.mediaonetimor.com, www.lafaeknews, RTTL. EP, www.loluwari, Jornál Dili Post, Jornál Independente, RaKom Atoni Lifau Oecussi, RaKom Maliana, RaKom Kafé Ermera, RaKom Tokodede Liquiçá, RaKom Cova Taroman (RCCT), RaKom 1912 Same, RaKom Maubisse Mauloko, RaKom Rai-Husar Aileu, RaKom Ili-wai Manatuto, RaKom Lian Matebian Baucau, RaKom Povu Viqueque, RaKom Lospalos Vox Populy (RCLVP), www.lianorluli.news.
Iha terminasaun formasaun ne’e Prezidente Interina KI, Suzana Cardoso hato’o agradese ba Ix Governu ne’ebe kontinua hatudu kompromisu no atensaun boot ba dezenvolvimentu mídia iha Timor-Leste.
“Hanesan ai-horis ida ne’ebé presiza bee no loron-matan atu bele moris no fó nia fuan, nune’e mós mídia presiza apoiu, investimentu no vizaun atu bele sai forte, independente no profissional”hateten Prezidente KI ne’e Suzanaiha nia diskursu, Tersa-feira (04/08) ne’e.
Ne’e duni, nia dehan ho apoiu Governu nian, KI Timor-Leste bele kontintinua organiza programa formasaun sira atu hasa’e kapasidade jornalista sira nian.
Aliende ne’e nia haktuir iha tinan ida-ne’e KI realiza ona formasaun kona-ba Investigativu Reporting, Fact Checking, News Feature, Planu Negosiu no ohin loron hahú tan formasaun kona-ba Data Journalism ka jornalzmu dadus.
Prezidente KI ne’e dehan, Formasaun hirak-ne’e laos deit atu hasa’e koñesimentu no kapasidade jornalista sira, maibé mos hodi hametin jornalizmu ne’ebé independente, étiku, profesional no bazeia ba evídénsia.
“Iha formasaun ida ne’e mak Ita fahe kuniesementu no esperensia neʼebé ita idak-idak iha ona. mai ita aprende hamutuk ho treinadór hosi Indonesia neebe iha koñesimentu foun iha área Jornalizmu Dadus”, tenik Suzana.
Nia mos relata konaba Governu aprova ona programa suvensaun ba mídia nasional sira. Ida-ne’e la’ós deit apoiu finanseiru, maibé mos hanesan konfiansa boot ba mídia atu hala’o nia mandatu hanesan kontrolu sosial, hodi produz kobertura investigativu ne’ebé kle’an, independente no serve interese públiku.
Nu’udar ema ne’ebé servisu iha área mídia, sente kontente tanba Governu hatudu fiar ba jornalista sira atu kontinua buka verdade, deskobre problema sira ne’ebé afeta boa governasaun no haforsa transparénsia no akontabilidade.
Nia esplika, Iha era dijitál ne’ebé muda lalais, dezenvolvimentu teknolójia no Inteligénsia Artifisiál muda ona maneira ema buka, simu no fahe informasaun.
Tanba ne’e, responsabilidade jornalista sira sai aas liu tan. Sociedade la presiza deit notísia ne’ebé lalais, maibé presiza informasaun ne’ebé verifikadu, kredível no bele konfirma ho evidénsia.
Ida-ne’e mak razaun tanbasá Jornalizmu Dadus sai importante tebes iha tempu ohin loron nian, hodi Konsellu Imprensa realiza formasaun jornalizmu dadus ida ne’e.
Jornalizmu Dadus la’ós deit kona-ba númeru, estatístika, tabela ka gráfiku. Esénsia hosi Data Journalism mak uza dadus atu buka verdade. Dadus ne’ebé analiza ho metin hodi bele ajuda jornalista sira deskobre faktu sira ne’ebé dala ruma lakon iha informasaun barak, no haforsa investigasaun jornalistika ho prova ne’ebé bele verifika.
Nia hatutan, Iha Timor-Leste ne’ebé kontinua konsolida nia demokrásia, mídia independente iha responsabilidade boot atu promove transparensia, responsabilidade no boa governasaun.
“Bainhira jornalista bele interpreta dadus kona-ba saúde, edukasaun, ekonomia, orsamentu estadu, mudansa klimátika, ambiente, eleisaun gastu públiku, sira la deit relata akontesimentu, maibé ajuda sidadaun sira komprende realidade no halo desizaun ne’ebé di’ak”, nia sublina.
Nia dedan tan Jornalizmu ne’ebé bazeia ba evidénsia sei aumenta konfiansa públiku ba mídia no halo midia sai parseiru importante ida ba dezenvolvimentu nasaun.
Tuir nia, Profisaun jornalista mak profisaun ne’ebé tenke aprende nafatin teknolojia muda dezafiu foun mosu, no métodu servisu mós kontinua evolui tanba ne’e, formasaun hanesan ida-ne’e konsellu Imprensa realiza ne’e importante tebes.
“Ha’u espera katak durante loron tolu nia laran, Ita hotu sei aprende kona-ba oinsá buka, rekolla, organiza, analiza no interpreta dadus, no transforma dadus ne’ebé komplikadu sai estória jornalístika ne’ebé klaru, interesante no fasil atu komprende husi públiku”, realsa Suzana.
Konsellu Imprensa Timor-Leste kontinua kompromete atu promove liberdade imprensa, independénsia mídia no profesionalizmu jornalista sira.
Liberdade imprensa la’ós deit direitu atu ko’alia. Liberdade imprensa tenke akompaña ho responsabilidade, integridade, independénsia no observánsia ba Código Étika Jornalista.
Iha tempu ne’ebé desinformasaun no informasaun falsu aumenta iha mídia sosiál, jornalista profissional sira tenke sai referénsia ba verdade. Públiku sei fiar mídia bainhira servisu jornalístiku bazeia ba evidénsia, verifikasaun no responsabilidade.
“Ha’u mós hakarak hato’o apresiasaun aas ba treinadór sira hosi Indonesia prontu atu fahe sira nia koñesimentu no esperiénsia. Ami fiar katak metodolojia no esperiénsia internasionál ne’ebé sei fahe durante formasaun ida-ne’e sei fő kontribuisaun boot ba dezenvolvimentu kapasidade jornalista Timor-Leste sira”,Suzana apresia.
Demokrásia ida forte sei la bele moris kuandu laiha informasaun ne’ebé loos. Informasaun ne’ebé loos la bele iha selaiha jornalista profissional. No jornalista profissional la bele dezenvolve kuandu laiha aprendizajen neʼebé kontinua ba nafatin.
Tanba ne’e, kada formasaun hanesan ida-ne’e la’ós deit benefisia partisipante sira, maibé benefisia povu Timor-Leste tomak.
“Mai ita hamutuk kontinua harii kultura jornalizmu ne’ebé bazeia ba verdade, evidénsia, responsabilidade no servisu ba interese públiku”, nia dehan.
Tan ne’e nia fiar katak hosi formasaun ida-ne’e sei moris jornalista sira ne’ebé preparadu liu atu enfrenta dezafiu era dijitál, hodi kontinua sai guardia ba demokrásia, liberdade imprensa no boa governasaun iha Timor-Leste.
Aliende ida ne’e tinan 2026 nu’udar tinan aprendis maibé ba tinan 2027 tenki sai ona tinan aplikasaun ba jornalista ne’ebé kombete Sala jornalístika (erro jornalístiku), Violasaun Étika Jornalista, satan halo Frauda (fraude/frauda) Konsellu Imprensa tenki regoruzu ba ida ne’e se lae, ema balun harii tiha media halai lakon tiha balun aproveita hodi julga no kastigu fali ema seluk depois estraga jornalista no media hotu-hotu nia naran iha públiku.(octa)












